Literatura francuska w Polsce

Zobacz dokumenty

Dzieła literatury francuskiej w tłumaczeniu na polski.

 XVIII wiek

Do XVIII wieku recepcja literatury francuskiej w Polsce ograniczała się do wąskiego grona elit rekrutujących się głównie z kręgów dworskich i arystokratycznych. Sytuacja uległa zmianie w drugiej połowie XVIII stulecia za sprawą coraz powszechniejszej znajomości języka francuskiego wśród osób wykształconych. Z tego względu liczba powstających wówczas tłumaczeń nie była znaczna – tworzono natomiast stosunkowo wiele adaptacji i trawestacji dzieł francuskich. Cieszący się dużą popularnością teatr chętnie sięgał po przeróbki sztuk autorów francuskich, zwłaszcza Diderota, Moliera i Beaumarchais'go. Wojciech Jakubowski (1712-1784) wydał w 1774 roku wybór bajek Jeana de La Fontaine'a we własnym tłumaczeniu. Spośród dzieł prozatorskich opublikowano m.in. tłumaczenia Manon Lescaut Antoine'a François Prévosta (1769) i Pawła i Wirginii Jacques'a-Henriego Bernardin de Saint-Pierre'a (1793)

Polskiemu oświeceniu ton nadawała w dużej mierze myśl francuska, na czele z intelektualistami skupionymi w kręgu Encyklopedystów. Wśród popularnych i tłumaczonych autorów znajdowali się między innymi filozofowie i teoretycy polityki, jak Wolter i Monteskiusz, którego Listy perskie przełożył w 1778 roku Tomasz Kajetan Węgierski (1756-1787). Również Węgierskiemu zawdzięczamy tłumaczenia Pigmaliona Jeana-Jacques'a Rousseau i Belizariusza Jeana-François Marmontela.

XIX wiek i Młoda Polska

 W XIX wieku ukazywało się w Polsce wiele przekładów literatury francuskiej. Ojciec Juliusza Słowackiego (1809-1849), Euzebiusz Słowacki (1772/73-1814), oprócz tłumaczeń łacińskich klasyków, spolszczył Henriadę Woltera i Andromachę oraz Ifigenię Racine'a. Adam Mickiewicz (1798-1855) przekładał m.in. Woltera i La Fontaine'a. Od lat 30. XIX wieku szczególną popularnością cieszyły się powieści, m.in. takich autorów jak Alexandre Dumas (ojciec), Jules Verne, Honoré de Balzac, czy Stendhal. Maria Konopnicka (1842-1910) i Włodzimierz Zagórski (1834-1902) przetłumaczyli w 1898 roku popularną komedię Cyrano de Bergerac Edmonda Rostanda. Wiktor Gomulicki (1848-1919), ważny pisarz pozytywistyczny, tłumaczył Victora Hugo i Alfreda de Musseta. Inny czołowy polski twórca pozytywistyczny, Henryk Sienkiewicz (1846-1916), przekładał z kolei dzieła Alfreda Daudeta.

W okresie Młodej Polski istotny wpływ na twórczość polskich pisarzy i poetów wywierała współczesna literatura francuska, w tym poezja symbolistów. Ważną postacią w dziedzinie translatorstwa i popularyzacji literatury francuskiej w Polsce był romanista, tłumacz i poeta Edward Porębowicz (1862-1937), którzy przybliżył polskim czytelnikom poezję prowansalską. Poetka Zofia Trzeszczkowska (1847-1911), ukrywająca się pod męskim pseudoninem Adam M-ski, przełożyła w 1894 roku wraz z Antonim Langem Kwiaty grzechu Charles'a Baudelaire'a. Franciszek Mirandola (1871-1930) tłumaczył symbolistów francuskich, a wybitna dramato- i powieściopisarka Gabriela Zapolska (1857-1921) spolszczyła szereg francuskich sztuk teatralnych, w tym Boubouroche'a Georges'a Courteline'a. Przełom XIX i XX stulecia to również czas recepcji francuskich naturalistów, z powieściami Émile'a Zoli na czele.

Dwudziestolecie międzywojenne

W okresie międzywojennym proza francuska cieszyła się dużą popularnością wśród polskich czytelników. Tłumaczono powieści i opowiadania takich pisarzy, jak Anatole France, Romain Rolland, Georges Duhamel, czy André Gide. Powstawały też przekłady sztuk Jeana Giraudoux czy Jeana Cocteau (Orfeusz).

W dwudziestoleciu międzywojennym najwybitniejszym tłumaczem i popularyzatorem literatury francuskiej w Polsce był Tadeusz Żeleński, zwany Boyem (1874-1941). Boy – z wykształcenia lekarz, z zawodu i z zamiłowania pisarz, poeta, eseista, a także propagator edukacji seksualnej, antykoncepcji i świadomego macierzyństwa – przetłumaczył ponad sto dzieł, począwszy od literatury starofrancuskiej (Wielki Testament François Villona czy Gargantua i Pantagruel Rabelais'go), poprzez powieści XIX-wiecznych klasyków (Stendhal, Balzac, Flaubert), na współczesnej mu beletrystyce pierwszej połowy XX wieku kończąc (Lochy Watykanu André Gide'a, pierwsze pięć tomów W poszukiwaniu straconego czasu Marcela Prousta). Oprócz beletrystyki, Boy tłumaczył również klasyków francuskiej humanistyki i filozofii – między innymi Woltera, Rousseau, Monteskiusza, Diderota, Montaigne'a. W latach 1917-1929 wydawnictwo Gebethner i Spółka prowadziło serię wydawniczą Biblioteka Boya, w ramach której opublikowano 97 tomów dzieł literatury francuskiej w przekładach Żeleńskiego. Z kolei w latach 1930-1935 Boy prowadził własną oficynę (pod tą samą nazwą), która kontynuowała owo wielkie założenie translatorsko-wydawnicze. Zasługi Boya dla rozpowszechnienia literatury – i kultury – francuskiej w Polsce są nie do przecenienia. Jego przekłady są do dzisiaj wznawiane i stanowią wzór dla kolejnych pokoleń tłumaczy. Wybitna tłumaczka i historyczka sztuki Joanna Guze (1917-2009) stwierdziła: „To, co zrobił Boy, nie ma odpowiednika w świecie. On stworzył francuską literaturę dla Polski. W sposób doskonały”. Za swoją działalność translatorską Boy otrzymał francuski order Legii Honorowej.

Ilustracja : Kwiaty zła. C. Baudelaire, 1927

Réduire l'article ^

Liste des documents

Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • O duchu praw. T. 2. 1927
  • O duchu praw. T. 1. 1927
  • Swiątynia Wenery w Knidos....
  • Listy perskie. 1918
  • Listy perskie. 1932
  • Listy perskie de...
  • Listy perskie de...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Manekin trzcinow. 1949
  • Kuglarz Najświętszej...
  • Wyspa pingwinów. 1909
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Dama Kameljowa : dramat w 5...
  • Dama kameliowa : romans. 1910
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Kapitan Paweł Alexandra...
  • Kapitan Paweł Alexandra...
  • Hrabia Monte Christo :...
  • Hrabia Monte Christo :...
  • Hrabia Monte Christo :...
  • Hrabia Monte Christo :...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Ociec dobry : komedya w...
  • To nie bajka. 1920
  • Pani de la Carlière. 1948
  • Kubuś Fatalista i jego pan....
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Oeuvres de Zola traduites...
  • Kąpiel. 1913
  • Powódź ; Lilli : nowele. 1923
  • Zgon Oliwiera Becaille :...
  • Germinal T. 2. 1947
  • Germinal T. 1. 1947
  • Nantas : nowela
  • Feta w Coqueville : nowela....
  • Jak ludzie umierają :...
  • Błąd Abbé Moureta. 1898
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Alzyra : tragedya w piąciu...
  • Prostaczek ; Człowiek o...
  • Tak toczy się światek. 1935
  • Syn marnotrawny : komedya w...
  • Rzym oswobodzony czyli...
  • Kandyd wszędobylski czyli...
  • Powiastki filozoficzne. T....
  • Powiastki filozoficzne T. 2...
  • Brutus : tragedia. [ca 1755...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Wielki testament. 1927
  • Wielki testament wraz z ...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Podróż naokoło świata w...
  • 20 000 mil podmorskiej...
  • Dzieci kapitana Grant'a :...
  • Podróż do środka ziemi. 1874
  • (65 wydań w zbiorach Polony...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Elegie. 1919
  • Elegie. 1930
  • Elegie. 1924
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Wyznania T. 3. 1918
  • Wyznania T. 2. 1918
  • Wyznania T. 1. 1921
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Pas czarnoxięzki : komedya...
  • Uwagi nad rządem polskim...
  • Kawa : komedya. 1779
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Brytannik : tragedya J....
  • Fedra. 1924
  • Fedra : tragedya...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • W cieniu zakwitających...
  • W cieniu zakwitających...
  • Uwięziona 2. 1939
  • Uwięziona 1. 1939
  • Sodoma i Gomora. Cz. 2 [t.]...
  • Sodoma i Gomora. Cz. 2 [t.]...
  • Strona Guermantes. Sodoma i...
  • Strona Guermantes. Cz. 2, ...
  • Strona Guermantes. Cz. 1 [t...
  • Strona Guermantes. Cz. 1 [t...
  • W stronę Swanna 3. 1937
  • W stronę Swanna 2. 1937
  • W stronę Swanna 1. 1937
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Wesele Figara. 1932
  • Komedye. 1917
  • Cyrulik Sewilski. 1932
  • Cyrulik sewilski albo...
  • Dzien pusty albo Wesele...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Mieszczanin szlachcic :...
  • Amfitryo : komedya we...
  • Chory z przywidzenia :...
  • Chory z urojenia : komedya...
  • Skąpiec : komedya Moliera w...
  • Doktor z musu : komedya...
  • Tartufe czyli Świętoszek :...
  • Szkoła kobiet : komedya w...
 
 
Afficher tous les documents >
Read more >
SEE THE COLLECTIONS ON GALLICA >
  • Descartes, René (1596-1650)
  • Balzac, Honoré de (1799-1850)
  • Flaubert (1821-1880)
  • Villon, François (143X-146X)
  • France, Anatole (1844-1924)
  • Zola, Émile (1840-1902)
  • Verlaine (1844-1896)
  • Beaudelaire, Charles (1821...
  • Dumas, Alexandre fils (1824...
  • Dumas, Alexandre père (1802...
  • Rousseau, Jean-Baptiste ...
  • Rousseau, Jean-Jacques ...
  • Voltaire (1694-1778)
  • Racine (1639-1699)
  • Verne, Jules (1828-1905)
  • Proust, Marcel (1871-1922)
  • Montesquieu (1689-1755)
  • Caron de Beaumarchais,...
  • Molière (1622-1673)
  • Diderot (1713-1784)
 
 
Afficher tous les documents >