Pierwsze małżeństwo - ślub z królem Władysławem IV Wazą

W 1644 roku zmarła królowa Cecylia Renata, żona polskiego króla Władysława IV. Wskutek zabiegów kardynała Mazzariniego, który chciał osłabić polityczne wpływy Habsburgów w Europie, zaproponowano władcy małżeństwo z Francuską – księżniczką Marią . Ślub per procura odbył się 5 listopada 1645 w Paryżu. Spotkanie królewskiej pary nastąpiło 10 marca następnego roku w Warszawie. Pierwsze małżeństwo królowej trwało bardzo krótko, król zmarł bowiem już w 1648 roku.

Drugie małżeństwo - ślub z królem Janem Kazimierzem Wazą

30 maja 1649 mężem królowej został kolejny król Polski, młodszy przyrodni brat Władysława, Jan Kazimierz. Inteligentna, nieustępliwa, kochająca intrygi dworskie i politykę królowa miała olbrzymi wpływ na męża, wspierała króla, ale często też nim kierowała.

W Polsce zdobyła dużą popularność w czasie „potopu”, wojen pustoszących Rzeczpospolitą w latach 1655-60. Królowa wykazała się wówczas wielką odwagą. Jednak jej późniejsze zaangażowanie polityczne budziło niechęć i krytykę.

Gaspard de Tende – dworzanin, literat, poszukiwacz przygód

Gdy w 1645 zaczęto formować orszak mający towarzyszyć francuskiej księżniczce w drodze do Polski w jego szeregi zaciągnął się Gaspard de Tende. Wierzył bowiem, że wyjazd do dalekiego kraju będzie wspaniałą okazją do przeżycia przygody i zrobienia kariery. W Rzeczpospolitej sprawował wiele funkcji na dworze Ludwiki Marii i jej drugiego męża Jana Kazimierza. Opuścił Rzeczpospolitą w 1668, aby powrócić w 1674, już za panowania Jana Sobieskiego.

Owocem jego doświadczeń była niezwykle popularna w XVII-wiecznej Francji książka poświęcona Polsce: Relation historique de la Pologne, napisana pod pseudonimem Sieur d’Hauteville

Miłość i polityka – śluby dwórek królowej Ludwiki Marii

Królowa przyjechała do Polski w otoczeniu Francuzek. Jedną z najważniejszych osób w jej świcie była Renée du Bec-Crespin, pełniąca rolę ambasadrice extraordinaire  królowej, której towarzyszyły inne damy. Z czasem zamysłem Ludwiki Marii stało się stworzenie silnego politycznego stronnictwa francuskiego. Królowa szybko przekonała się o politycznej wartości ślubów swoich francuskich dam dworu i wydawała je za przedstawicieli najznaczniejszych polskich rodzin, w ten sposób przekonując ich do swoich zamierzeń. Najbardziej znanym owocem tej polityki był ślub Marii Kazimiery Ludwiki de la Grange d’Arquien z Janem Zamoyskim, a potem Janem Sobieskim, późniejszym królem Polski.

Francuska moda na polskim dworze

Królowa po przyjeździe do Polski wprowadziła na polski dwór francuskie stroje. Kobiety zaczęły nosić śmiałe dekolty, a włosy układać w loki i ozdabiać sznurami pereł. Malowały się i pudrowały, stawały się piękne i kokieteryjne. Zmiany w modzie zostawiły swój ślad nawet w polskiej poezji– w wielu wierszach z epoki pojawiają się złośliwe lub pełne zachwytów komentarze dotyczące nowych obyczajów. Zresztą jeden z najsłynniejszych poetów polskich doby baroku – Jan Andrzej Morsztyn ożenił się z francuską panną z fraucymeru królowej.

Uczony dwór Ludwiki Marii Gonzagi

Królowa Ludwika Maria była osobą starannie wykształconą. Poezja, historia, przyroda, medycyna, astronomia, fizyka, religia, języki (polski, francuski, języki orientalne) i oczywiście polityka - to wszystko cieszyło się jej uwagą. Na jej „uczonym dworze” przebywało wielu wybitnych naukowców i artystów, Francuzów i Polaków.

 Na dworze Ludwiki Marii i Jana Kazimierza, zgodnie z wzorcami francuskimi, specjalnymi względami cieszyły się kobiety, biorąc aktywny udział zarówno w rozrywkach, jak i w poważnych naukowych dyskusjach.

Pierwsza polska gazeta

Za czasów panowania Ludwiki Marii i Jana Kazimierza zaczęto wydawać pierwszą polską gazetę, wzorowaną na francuskiej „Gazette”. Jej tytuł „Merkuriusz Polski Ordynaryjny” nawiązywał do Merkurego – w mitologii rzymskiej posłańca bogów. Gazeta miała za zadanie informować co godnego uwagi dzieje się w Polsce i Europie oraz propagować politykę prowadzoną przez dwór królewski. Wydawano ją jednak bardzo krótko - od stycznia do lipca 1661.

Nowe zgromadzenia zakonne sprowadzone do Polski

Ludwika Maria Gonzaga sprowadziła do Polski dopiero co powstałe we Francji zgromadzenia zakonne. Były to dwa zakony żeńskie: Zakon Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny (założony 6 czerwca 1610 roku przez św. Franciszka Salezego i św. Joannę Franciszkę de Chantal), zwany popularnie wizytkami i Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia Świętego Wincentego à Paulo (stworzone 29 listopada 1633), czyli szarytki. Siostry podjęły zaniedbane dotąd w Polsce dzieło edukacji dziewcząt. Dzięki królowej osiadło w Polsce także Zgromadzenie Księży Misjonarzy (utworzone 17 kwietnia 1625 przez św. Wincentego à Paulo), którego rolą stało się prowadzenia misji ludowych.

Jan Kazimierz we Francji

Jan Kazimierz Waza abdykował 16 września 1668 roku. 30 kwietnia 1669 wyjechał do Francji, gdzie od Ludwika XIV uzyskał opactwa Saint-Germain-des-Prés w Paryżu, Trinité w Fécamp i Saint-Martin w Nevers. Zmarł w 1672 i pochowany został w katedrze na Wawelu. Nagrobek jego serca znajduje się w kościele Saint-Germain-des-Prés w Paryżu. 

 

Ilustracja : Gravure réalisée pour célébrer le futur mariage de Marie Louise de Gonzague et Ladislas IV Vasa, le 25 septembre 1645 à Fontainebleau