Bolesław Biegas (1877–1954)

Wywodzący się ze skromnej rodziny mazowieckich chłopów, Bolesław Biegas, a właściwie Biegalski, był niezwykle utalentowanym malarzem, rzeźbiarzem i dramaturgiem. Dzięki wsparciu hojnych mecenasów mógł osiedlić się w Paryżu, gdzie tworzył aż do końca życia. Jego dzieła, odznaczające się niezaprzeczalną oryginalnością cieszyły się dużą popularnością już za jego życia.

Życie i edukacja

Bolesław Biegas urodził się w Polsce 29 marca 1877 roku w małej wsi Koziczyn na Mazowszu, około 80 kilometrów od Warszawy. Bardzo wcześnie stracił rodziców i już w dzieciństwie musiał pracować pasząc bydło. Podczas długich godzin spędzanych na pilnowaniu zwierząt zaczął rzeźbić kije pasterskie. Duża pomysłowość, jaką w tym wykazał, zwróciła uwagę miejscowego proboszcza, księdza Aleksandra Rzewnickiego, a także lokalnych notabli: hrabiego Adama Krasińskiego, doktora Franciszka Rajkowskiego oraz filozofa Aleksandra Świętochowskiego. Dostrzegając jego przedwczesny talent, zorganizowali oni publiczną zbiórkę wśród warszawskiej inteligencji, co otworzyło Biegasowi drogę do podjęcia studiów w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie.

W Krakowie doskonalił swoje umiejętności artystyczne, początkowo w pracowni Alfreda Dauna (1854–1922), a następnie pod kierunkiem Konstantego Laszczki (1865–1956). Jednak w 1901 roku jego formalna śmiałość doprowadziła do usunięcia go z pracowni rzeźby. Mimo to, w uznaniu jego talentu, został członkiem wiedeńskiej Secesji i pod koniec tego samego roku osiedlił się w Paryżu, gdzie mieszkał i tworzył aż do końca życia.

Hojni mecenasi

W Paryżu artysta poznał Jadwigę i Henryka Trutschelów, którzy stali się jego życzliwymi mecenasami. Dzięki ich wsparciu mógł w pełni poświęcić się twórczości. Już od 1902 roku wystawiał swoje prace na Salonie Niezależnych (Salon des Indépendants), a następnie został dopuszczony do udziału w innych prestiżowych paryskich salonach, m.in. Salonie Société Nationale des Beaux-Arts (od 1902 roku) oraz Salonie Jesiennym (Salon d’Automne) (od 1910 roku). Jego dzieła prezentowano również w Polsce: w Salonie Krywulta w Warszawie (od 1900 roku), w warszawskiej Zachęcie (od 1901 roku) oraz w Krakowie (od 1902 roku).

Biegas nawiązał przyjaźń z wieloma postaciami ze świata artystycznego, wśród których znaleźli się malarka Olga Boznańska, belgijski poeta Émile Verhaeren oraz krytyk sztuki Alfred Basler. Jego talent i oryginalność wzbudziły nawet zainteresowanie Guillaume’a Apollinaire’a, który pisał o nim . 

Po drugiej wojnie światowej popadł w zapomnienie i zmarł 30 września 1954 roku. Został pochowany na cmentarzu Champeaux w Montmorency. Pozostawił  po sobie wyjątkowe i wizjonerskie dziedzictwo artystyczne.

Twórczość oryginalna i wizjonerska

Już w 1902 roku Bolesław Biegas podbił paryskie kręgi symbolistów. Obok Rodina i Constantina Meuniera był jednym z nielicznych rzeźbiarzy, którym poświęcono specjalny numer czasopisma La Plume. Jego podejście do rzeźby, naznaczone geometrycznością i prymitywizmem, zapowiadało już reakcję przeciwko Rodinowi i przemiany formalne, które nastąpiły wraz z pojawieniem się kubizmu. Jednak Biegas pozostał zawsze wierny symbolizmowi. Jego niezwykła i niekonwencjonalna kariera artystyczna zakończyła się rzeźbami z lat 20. XX wieku, nasyconymi powrotem do porządku, który charakteryzował ten okres. Od 1905 roku poświęcił się również malarstwu. Jego prace, wystawione w 1906 roku w Salonie Niezależnych, wzbudziły podziw Guillaume’a Apollinaire’a, który uznał, że wyróżniały się one „największą głębią duchową” wśród dzieł na wystawie. 

Dla Biegasa, blisko związanego ze środowiskiem poetów - zwłaszcza André Fontainasem, Émile’em Verhaerenem i Gustave’em Kahnem - literatura stanowiła istotny wymiar jego twórczości. Napisał kilkadziesiąt sztuk teatralnych, inspirowanych dążeniem do stworzenia dzieła sztuki totalnej, w duchu Gesamtkunstwerk, tak bliskim artystom secesyjnym z Europy Środkowej.

W 1918 roku założył Sferyzm, ruch, który przyniósł mu „futurystyczną sympatię” Marinettiego. Jednak jego obrazy z lat 20. XX wieku, należące do cyklu Mistyka Nieskończoności, świadczą raczej o jego fascynacji Wyspą Umarłych Böcklina. Gustave Kahn określił Biegasa jako „bardzo wybitnego poetę kontemplacyjnego, wielkiego samotnika”, trafnie definiując jego wyjątkowe miejsce na scenie artystycznej początku XX wieku.

Muzeum Biegasa w Bibliotece Polskiej w Paryżu

Pod koniec życia Boleslaw Biegas wstąpił do Towarzystwa Historyczno-Literackiego, które stało się jego uniwersalnym spadkobiercą, z misją promowania jego twórczości. Od 1974 roku muzeum poświęcone artyście mieści się w Bibliotece Polskiej w Paryżu na wyspie Świętego Ludwika. Ponadto jego dzieła znajdują się dziś w licznych muzeach i kolekcjach prywatnych w Europie, Ameryce oraz w Japonii.